Ouderlijk gezag geeft ouders wettelijke verantwoordelijkheid voor de opvoeding en verzorging van hun minderjarige kinderen. Het ouderlijk gezag brengt belangrijke rechten en plichten met zich mee, waaronder het nemen van beslissingen over de woonplaats, schoolkeuze en gezondheidszorg van het kind. Dit artikel biedt een uitgebreid overzicht van ouderlijk gezag in Nederland, van de aanvraagprocedure tot gezag na scheiding.

Wat is Ouderlijk Gezag?

Ouderlijk gezag is de juridische bevoegdheid van ouders om beslissingen te nemen over de opvoeding van hun kinderen. Het omvat de verantwoordelijkheid voor de zorg en opvoeding, inclusief financiële verplichtingen en wettelijke vertegenwoordiging van het kind. Als een kind jonger is dan 18 jaar, hebben de ouders met gezag de plicht om ervoor te zorgen dat hun kind opgroeit in een veilige omgeving.

Opvoeden, Verzorgen en Ontwikkelen

Als ouder met ouderlijk gezag bepaalt u zelf hoe u uw kind opvoedt en verzorgt. Dit betekent niet alleen zorgen voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid van uw kind, maar ook actief bijdragen aan de ontwikkeling van zijn of haar persoonlijkheid. Daarbij hoort ook het bevorderen van de band van het kind met de andere ouder. Het gezag gaat dus verder dan alleen praktische zaken; het gaat ook om het bieden van stabiliteit, structuur en emotionele ondersteuning, zodat uw kind zich optimaal kan ontwikkelen.

Verplichtingen bij het beheren van het vermogen van uw kind

Als ouder met gezag bent u niet alleen verantwoordelijk voor de dagelijkse zorg en opvoeding, maar ook voor het zorgvuldig beheren van het vermogen van uw kind. Dit vermogen kan bestaan uit spaargeld, schenkingen of erfenissen die aan uw kind toekomen. U heeft de plicht om deze financiële middelen in het belang van uw kind te beheren tot uw zoon of dochter achttien jaar is geworden. Daarbij geldt dat u het geld van uw kind niet zomaar voor eigen doeleinden mag gebruiken. Gebruikt u het vermogen op een oneigenlijke manier, zoals bij het aanwenden van erfenissen voor persoonlijke uitgaven, dan kunt u als ouder aansprakelijk worden gesteld voor eventuele schade die hierdoor ontstaat. Denk bijvoorbeeld aan het moeten terugbetalen van misbruikte bedragen. Kortom: als ouder met gezag wordt van u verwacht dat u integer en verantwoord omgaat met het vermogen van uw kind, zodat hij of zij hier op achttienjarige leeftijd optimaal van kan profiteren.

Wat gebeurt er als een ouder het vermogen van het kind niet goed beheert?

Ouders die het ouderlijk gezag hebben, zijn automatisch verantwoordelijk voor het zorgvuldig beheren van het vermogen van hun kind. Dit omvat bijvoorbeeld spaargeld, erfenissen of andere eigendommen die op naam van het kind staan. Wanneer een ouder het vermogen niet goed beheert—denk aan het uitgeven van spaargeld van het kind voor eigen doeleinden of onbehoorlijk investeren—kan dat juridische gevolgen hebben. De ouder kan namelijk aansprakelijk worden gesteld voor eventuele schade of vermogensverlies. Stel dat uw kind geld erft en u besteedt dat zonder daar recht op te hebben, dan kan de rechtbank u verplichten dit te vergoeden. In ernstige gevallen kan zelfs het ouderlijk gezag beperkt of ontnomen worden, als blijkt dat de belangen van het kind onvoldoende worden beschermd. Kortom, goed vermogensbeheer hoort bij het uitoefenen van uw gezag—en bij misstanden kan er worden ingegrepen om de belangen van het kind te waarborgen.

Aansprakelijkheid bij Schade door Kinderen

Ouders vragen zich geregeld af wie verantwoordelijk is als hun kind schade veroorzaakt. De aansprakelijkheid hiervoor hangt nauw samen met de leeftijd van het kind. Hieronder lichten we toe hoe dit juridisch geregeld is en wat u als ouder kunt verwachten. Kind jonger dan 14 jaar Wanneer een kind nog geen 14 is, zijn de ouders altijd aansprakelijk voor schade die het kind veroorzaakt. Ongeacht de omstandigheden draait u als ouder op voor de kosten, bijvoorbeeld als uw zoon of dochter per ongeluk de laptop van de buurman laat vallen tijdens het gamen bij een vriendje. Kind tussen 14 en 16 jaar Bij jongeren van 14 tot 16 jaar wordt de situatie genuanceerder. In principe zijn ook hier de ouders aansprakelijk, maar als u als ouder aan kunt tonen dat u er alles aan hebt gedaan om schade te voorkomen, kan het kind zelf verantwoordelijk worden gehouden. In de praktijk betekent dit dat de meeste schade toch op het bord van de ouders belandt, zeker als het kind de schade niet kan vergoeden. Kind 16 jaar of ouder Vanaf de 16e verjaardag van een kind verschuift de aansprakelijkheid. Nu is het kind zelf verplicht om schade te vergoeden en kunt u als ouder niet meer automatisch aansprakelijk worden gesteld. Echter, als uw kind niet in staat is te betalen – bijvoorbeeld bij hoge kosten na een ongelukje op schoolkamp – kan dit in praktijk alsnog leiden tot financiële betrokkenheid van ouders. Let op: het kan verstandig zijn om een gezinsrechtsbijstand- of aansprakelijkheidsverzekering af te sluiten, zodat u niet ineens voor onaangename verrassingen komt te staan.

Aansprakelijkheid van Ouders voor Schade Veroorzaakt door Kinderen

Ouders dragen niet alleen de zorg voor hun kind, maar ook soms de juridisch pet wanneer het aankomt op schade die hun kind veroorzaakt. Maar hoe zit het precies met deze aansprakelijkheid? Dit hangt grotendeels af van de leeftijd van het kind en de omstandigheden rond het incident.

Kinderen tot 14 jaar Is uw zoon of dochter jonger dan 14, dan bent u als ouder standaard aansprakelijk voor schade die uw kind toebrengt aan anderen of aan andermans eigendommen. Denk aan een bal door de ruit bij buurvrouw Jansen of een omgestoten vaas bij een vriendje: de rekening valt op de mat bij u, ongeacht of u zelf aanwezig was of niet.
Kinderen tussen 14 en 16 jaar In deze leeftijdscategorie wordt het iets ingewikkelder. Hier wordt gekeken of u als ouder voldoende hebt gedaan om schade te voorkomen. Heeft u het kind goed opgevoed, waarschuwingen gegeven, en realistisch toezicht gehouden? Dan kan het kind aansprakelijk worden gesteld. Krijgt uw puber het toch niet voor elkaar om de schade te betalen? In de praktijk wordt dan vaak alsnog bij u als ouder aangeklopt.
Kinderen vanaf 16 jaar Vanaf de zestiende verjaardag draait het kind in beginsel zelf op voor zijn of haar fouten. Maakt uw kind bijvoorbeeld schade bij een bijbaan in de supermarkt of tijdens het fietsen naar school? Dan ligt de verantwoordelijkheid officieel bij hen. Wanneer het echter ontbreekt aan financiële middelen bij het kind, wordt van ouders niet zelden alsnog verwacht de schade voor te schieten.

Let erop dat verzekeringen, zoals een aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren (AVP), in veel situaties uitkomst kunnen bieden—zo voorkomt u dat een ongelukje grote financiële gevolgen heeft.

Wanneer is een kind zelf aansprakelijk?

Vanaf de leeftijd van 16 jaar is een kind in Nederland zelfstandig aansprakelijk voor schade die het veroorzaakt. Dit betekent dat het kind zelf verantwoordelijk is voor het vergoeden van die schade aan anderen. In de praktijk komt het vaak voor dat ouders alsnog opdraaien voor de kosten wanneer hun kind niet in staat is te betalen, bijvoorbeeld als het kind geen inkomen of spaargeld heeft. Toch ligt de wettelijke aansprakelijkheid vanaf 16 jaar bij het kind zelf.

Wanneer mag een minderjarig kind zelf officiële handelingen uitvoeren?

Minderjarige kinderen staan onder toezicht van hun ouders of wettelijk vertegenwoordiger wanneer het gaat om officiële handelingen. Over het algemeen mogen zij niet zelfstandig belangrijke beslissingen nemen, zoals het zetten van een handtekening of het starten van een juridische procedure. Tot hun 18e heeft een kind toestemming nodig van de ouder(s) met gezag voor zaken als:

Inschrijving op een school
Aanvragen van een paspoort of identiteitskaart
Toestemming geven voor medische behandelingen

Er zijn uitzonderingen mogelijk, bijvoorbeeld als een kind 16 jaar of ouder is en werkzaamheden verricht onder een arbeidscontract, of in specifieke gevallen binnen de gezondheidszorg. Toch blijft de hoofdregel dat de ouders het wettelijk kader bieden en optreden namens hun minderjarige kinderen bij officiële aangelegenheden.

Automatisch Ouderlijk Gezag

In Nederland hebben biologische moeders automatisch ouderlijk gezag over hun kinderen. Voor vaders en duomoeders is dit afhankelijk van hun relatie met de moeder:

Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap: Als de vader of duomoeder tijdens de geboorte van het kind getrouwd is of een geregistreerd partnerschap heeft met de moeder, hebben beide ouders automatisch gezamenlijk gezag.
Bij erkenning van het kind (na 1 januari 2023): Ongehuwde en niet-geregistreerde partners krijgen automatisch gezamenlijk ouderlijk gezag als de vader of duomoeder het kind erkent. Dit is een belangrijke wijziging in de wet per 1 januari 2023.

Heeft u uw kind vóór 1 januari 2023 erkend zonder getrouwd te zijn of een geregistreerd partnerschap aan te gaan? Dan heeft u geen automatisch gezag en moet u dit apart aanvragen.

Ouderlijk Gezag Aanvragen

Als er geen sprake is van automatisch ouderlijk gezag, bijvoorbeeld in situaties waarin de ouders ongehuwd zijn en het kind vóór 1 januari 2023 is erkend, moet ouderlijk gezag apart worden aangevraagd.

Gezag Aanvragen via DigiD

Ouders die het gezamenlijk eens zijn over het gezag, kunnen het gezag eenvoudig online aanvragen via het digitale loket van de Rechtspraak. Dit kan zonder advocaat. U heeft alleen beide een DigiD nodig om in te loggen en het formulier in te vullen.

Ouderlijk Gezag Aanvragen bij de Rechter

In situaties waar ouders het niet eens zijn over het gezag, kan een ouder een verzoek indienen bij de rechtbank om het gezag te verkrijgen. Hierbij is een advocaat nodig. De rechter beoordeelt het verzoek op basis van het belang van het kind en kan besluiten het gezag toe te wijzen of te weigeren. Vaak wordt er ook advies ingewonnen bij de Raad voor de Kinderbescherming.

Gezamenlijk Ouderlijk Gezag

Gezamenlijk ouderlijk gezag houdt in dat beide ouders gelijke rechten en plichten hebben met betrekking tot de opvoeding en verzorging van hun kinderen. Dit betekent dat belangrijke beslissingen over het kind gezamenlijk moeten worden genomen. Denk hierbij aan schoolkeuze, medische behandelingen en de woonplaats van het kind. Ouders zijn samen verantwoordelijk voor de financiën en de opvoeding. Na een scheiding behouden beide ouders doorgaans het gezamenlijk gezag, tenzij de rechter anders beslist. Dit geldt ook voor ongehuwde ouders die gezamenlijk gezag hebben aangevraagd.

Eenhoofdig Gezag

In sommige gevallen kan een ouder eenhoofdig gezag aanvragen, waarbij slechts één ouder verantwoordelijk is voor de opvoeding en verzorging van het kind. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als de communicatie tussen de ouders ernstig verstoord is of als één van de ouders onbereikbaar is, bijvoorbeeld omdat deze in het buitenland woont. Eenhoofdig gezag kan alleen worden toegewezen als er een onaanvaardbaar risico bestaat dat het kind “klem of verloren” raakt tussen de ouders, of als het in het belang van het kind is dat slechts één ouder gezag uitoefent. Financiële verplichtingen na scheiding Naast het gezag blijven beide ouders verplicht om bij te dragen aan de kosten van verzorging en opvoeding van hun kind(eren) tot 18 jaar. Ook na de 18e verjaardag loopt deze onderhoudsplicht door, tot het kind 21 jaar is, voor bijvoorbeeld studiekosten en levensonderhoud. Zelfs als de ouders uit elkaar gaan, blijft deze financiële verplichting bestaan voor beide ouders. Belangrijke documenten en afspraken Het is verstandig om alle afspraken over gezag, zorgverdeling en financiële bijdragen vast te leggen in duidelijke documenten, zoals het ouderschapsplan. Dit biedt houvast, voorkomt misverstanden en maakt het eenvoudiger om conflicten te voorkomen of op te lossen.

Onderhoudsplicht na Scheiding of Einde Partnerschap

De verplichting om financieel bij te dragen aan de verzorging en opvoeding van uw kind stopt niet als u uit elkaar gaat. Of u nu gescheiden bent of uw geregistreerd partnerschap is beëindigd: beide ouders blijven samen verantwoordelijk voor het onderhoud van hun kinderen. Dit betekent dat u onderling afspraken moet maken over kinderalimentatie. Lukt het niet om samen tot duidelijke afspraken te komen? Dan kan de rechter bepalen wie welk bedrag betaalt, afhankelijk van de situatie en draagkracht van ieder van de ouders. Het uitgangspunt blijft altijd het belang van het kind. De onderhoudsplicht duurt doorgaans voort tot het kind 21 jaar is.

Ouderlijk Gezag Na Scheiding

Na een scheiding behouden beide ouders in de meeste gevallen het gezamenlijk ouderlijk gezag. Dit betekent dat beide ouders betrokken blijven bij belangrijke beslissingen over het kind, zelfs als het kind zijn hoofdverblijf bij één van de ouders heeft. Alleen als de rechter beslist dat één ouder het eenhoofdig gezag krijgt, kan dit worden gewijzigd. Ouders kunnen in onderling overleg afspraken maken over de verdeling van zorg en opvoeding, meestal vastgelegd in een ouderschapsplan. Als de ouders er niet uitkomen, kan de rechter beslissen welke ouder het gezag krijgt of hoe de zorg en opvoeding worden geregeld.

Ouderlijk Gezag en het Gezagregister

In Nederland worden beslissingen over ouderlijk gezag geregistreerd in het gezagsregister. Hierin staat vermeld wie het gezag heeft over een minderjarig kind. Een uittreksel uit het gezagsregister kan door een advocaat worden opgevraagd en geeft duidelijkheid over wie het gezag over het kind uitoefent.

Gezag voor Stiefouders of Niet-Ouders

In sommige gevallen kan iemand anders dan de biologische ouders ouderlijk gezag krijgen, bijvoorbeeld een stiefouder. Dit kan alleen als de stiefouder ten minste één jaar voor het kind heeft gezorgd en de biologische ouder al drie jaar alleen het gezag heeft. De rechter beoordeelt of het in het belang van het kind is dat de stiefouder mede-gezag krijgt.

Hoe Kan Arslan Advocaten U Helpen?

Bij Arslan Advocaten begrijpen we hoe belangrijk het is om juridische kwesties rondom ouderlijk gezag zorgvuldig en met oog voor het belang van het kind aan te pakken. Of u nu gezamenlijk gezag wilt aanvragen, problemen heeft met uw ex-partner over het gezag of een verzoek wilt indienen voor eenhoofdig gezag, onze familierechtadvocaten staan klaar om u te helpen.

Advies over ouderlijk gezag en voogdij
Begeleiding bij het aanvragen van gezag
Ondersteuning bij gezagsconflicten na scheiding
Juridische stappen voor eenhoofdig gezag

Neem vandaag nog contact op voor een vrijblijvend adviesgesprek.

Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen

VSO bij ziekte: wat zijn uw rechten en waar moet u op letten?

VSO en WW: behoudt u recht op een uitkering?